Foto nga: USAID/Shqipëri

Nxitja e Rritjes Ekonomike dhe e Mirëqenies

Situata Aktuale
Shqipëria vazhdon të realizojë një nivel të rëndësishëm rritjeje për shkak të performancës së fortë makroekonomike dhe sasisë së madhe të parave të dërguara nga jashtë që arriti në 933 milionë Euro ose 12.8 për qind të prodhimit të përgjithshëm të vendit. Prodhimi i Brendshëm Bruto (GDP) u rrit me afro 5 për qind në vitin 2006, pavarësisht prej ngadalësimit të ndërtimeve dhe efektit të pavaforshëm të ndërprerjeve të vazhdueshme të energjisë elektrike. GDP-ja për frymë u rrit nga 2,619 dollarë në vitin 2005, në mbi 2,855 dollarë në 2006. Përqindja mesatare e inflacionit ishte 2.5 dhe deficiti buxhetor u zvogëlua me 3 për qind të GDP-së. Në bazë të Sondazhit të Standardeve dhe Matjes të Jetesës në vitin 2005, varfëria në Shqipëri u zvogëlua në 18.5 për qind nga 25.4 për qind e popullsisë në vitin 2002.

Ndërsa këto arritje janë të rëndësishme, Shqipëria mbetet një nga vendet më të varfëra në Evropë dhe të ardhurat e saj për frymë janë më të ulëtat në tërë rajonin e Ballkanit. Përsa i përket Treguesit të Zhvillimit Njerëzor (Raporti i Zhvillimit Njerëzor i PNUD-it për vitin 2004), Shqipëria zë vendin e 65-të nga 177 vende të botës. Norma mesatare e papunësisë është 14.2 për qind duke arritur nivele më të larta në zonat rurale. Investimet e drejtëpërdrejta të huaja (FDI) në vitin 2006 ishin 260 milionë Euro, duke e vendosur Shqipërinë në një nga marrësit më të vegjël të investimeve të drejtëpërdrejta të huaja në rajon. Ndonëse përqindja vjetore e rritjes së eksporteve (18 për qind) ishte më e lartë se ajo e importeve (15 për qind), deficiti tregtar vazhdon të zgjerohet, duke arritur në 2.259 miliardë dollarë në vitin 2006 dhe duke tejkaluar deficitin e vitit të mëparshëm me 16 për qind.

Aktualisht sektori privat kontribuon në më shumë se 75 për qind të GDP-së dhe më shumë se 62 për qind të punësimit. Ndërmarrjet mikro, të vogla dhe të mesme janë forca shtytëse e zhvillimit ekonomik dhe e krijimit të vendeve të punës për Shqipërinë. Ato zënë rreth 99.5 për qind të ndërmarrjeve private dhe rreth 75 për qind të numrit të përgjitshëm të të punësuarve në sektorin jo-bujqësor. Megjithëkëtë, zhvillimi i ndërmarrjeve mikro, të vogla dhe të mesme është penguar nga kapaciteti i tyre i ulët konkurues, nga kufizimi në marrjen e kredive tregtare dhe nga mjedisi i pafavorshëm për biznes të shkaktuar prej korrupsionit në masë, prej konkurrencës së padrejtë, prej kostove të larta të hapjes së biznesit dhe prej përdorimit në mënyrë kontradiktore të ligjeve dhe të rregullave fiskale. Gjithashtu, infrastruktura e dobët (energjia, komunikacioni dhe transporti), pronësia e diskutueshme e pronave dhe shteti i dobët ligjor shkurajojnë investimet e brendshme dhe të huaja. Sipas Raportit të Konkurueshmërisë Globale të Forumit Ekonomik Botëror për vitin 2006-2007, Shqipëria renditet prapa pjesës më të madhe të vendeve të rajonit, si për Treguesin e Rritjes së Konkurueshmërisë, ashtu edhe për Treguesin e Konkurueshmërisë së Biznesit.

Programi i Rritjes Ekonomike i USAID-it promovon rritjen e vazhdueshme ekonomike. Ai synon të adresojë pengesat që i dalin zhvillimit të ndërmarrjeve private, të zvogëlojë deficitin tregtar, të rrisë investimet e huaja të drejtëpërdrejta, të krijojë vende pune dhe të ulë varfërinë. USAID-i do të arrijë objektivat e programit përmes forcimit të kapacitetit konkurues të ndërmarrjeve private; përmes rritjes së kredive dhënë ndërmarrjeve mikro, të vogla dhe të mesme; dhe përmes nxitjes së një mjedisi politikash që nxisin zhvillimin e biznesit, të tregtisë dhe të investimeve private.

Fokusi i Programit:

• Përmirësimi i Politikave Ekonomike dhe i Mjedisit të Biznesit
• Përmirësimi i Konkurueshmërisë së Sektorit  Privat bujqësor dhe jo-bujqësor
• Forcimi i Sektorit të Shërbimeve Financiare dhe Rritja e Sigurimit të Kapitalit
• Shtrirja dhe Përmirësimi i Mundësisë për Infrastrukturën Ekonomike dhe Sociale

Arritjet Kryesore

Përmirësimi i Konkurueshmërisë së Sektorit Privat

• 13,000 ndërmarrje private kanë përfituar drejtëpërdrejtë nga asistenca e USAID-it për përmirësimin e kapaciteteve të tyre teknike, menaxheriale dhe të marketingut, si dhe  kanë rritur sigurimin e burimeve financiare për zgjerimin e bizneseve të tyre.

Forcimi i Sektorit të Shërbimeve Financiare dhe Rritja e Sigurimit të Kapitalit

• Bankat tregtare u dhanë nëntëdhjetë e tre kredi pjesëmarrësve të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme për një vlerë prej 3.86 milionë dollarë.
• Ndërmarrjet e ndihmuara nga USAID-i morën afro 9,800 kredi për një vlerë totale prej 27.44 milionë dollarësh prej institucioneve dhe organizatave jo-bankare në vitin 2004. Mbi 10 për qind e kredive iu dha minoritetit Rom (Evgjit). Niveli i shlyerjes së kredisë ishte mbi 98 për qind.
• Depozitat bankare u rritën me 23 për qind në 4.55 miliardë dollarë në vitin fiskal 2006, duke treguar rritjen e besimit të publikut ndaj sistemit bankar, pjesërisht për shkak të përpjekjeve të USAID-it për të fuqizuar kapacitetin veprues dhe mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë.
  

Përmirësimi i Politikave Ekonomike dhe i Mjedisit të Biznesit

• Fondi Shqiptaro-Amerikan i Ndërmarrjeve (AAEF) mbështeti sektorin e aviacionit shqiptar përmes një ndërmarrjeje me kapital të përbashkët me shoqërinë Tirana Airport Partners. Në tetor të vitit 2004 shoqëria, nga të cilat AAEF ka 21.3 për qind të aksioneve, nënshkroi një marrëveshje prej 83 milionë dollarësh me Qeverinë e Shqipërisë për modernizimin dhe funksionimin e Aeroportit Ndërkombëtar “Nënë Tereza” të Tiranës (Rinasit). Marrëveshja shërben si një tërheqje e fortë për investitorët e huaj që të marrin pjesë në privatizimin e sektorëve strategjikë të vendit. Terminali i ri ka nisur të funksionojë që në fillim të vitit 2007.