Foto nga: USAID/Shqipëri

Qeverisja me Drejtësi dhe Mënyrë Demokratike

Situata aktuale
Në pesëmbëdhjetë vitet e fundit të tranzicionit që kur u lejua zgjedhja e qeverisjes, Shqipëria ka përjetuar shqetësimet që ka sjellë mungesa e stabilitetit ekonomik në vitet 1990-të, për t’u përballuar me sfida të reja të lidhura me konsolidimin e institucioneve demokratike – që deri tani kanë pasur rezultate të përziera. Ndonëse të lira dhe konkurruese, zgjedhjet në Shqipëri vazhdojnë të pengohen prej konflikteve partizane që minojnë integritetin dhe drejtësinë e tyre. Institucionet e pavarura të pushteteve vendore janë ngritur prej rrënojave të një shteti të centralizuar komunist, por cilësia e qeverisjes dhe pjesëmarrja në nivelet lokale mbetet e dobët. Shoqëria civile ka shtuar median e lirë dhe një grup OJF-sh të fuqishme, por cinizmi publik për institucionet, nga parlamenti deri tek gjykatat, përfshin të gjithë spektrin politik. Pavarësia e gjyqësorit është e themeluar mirë, por vendimet gjyqësore rrethohen prej ndikimeve të palejueshme private, duke e dobësuar besimin e publikut në integritetin e sistemit gjyqësor. Qeveria që doli prej zgjedhjeve të vitit 2005 është betuar të luftojë problemet e korrupsionit dhe që prej kësaj ka miratuar legjislacionit antikorrupsion me rezultate modeste. Me potencialin për anëtarësimin në BE dhe NATO, të cilat shquhen së afërmi në horizont, Shqipëria ka mundësinë të kultivojë shtetin ligjor dhe të përmirësojë perspektivën e saj për integrimin Euro-Atlantik.

USAID/Shqipëri po ndihmon në këto përpjekje. Programi ynë synon të përforcojë mekanizmat e përgjegjshmërisë së institucioneve dhe të fuqizojë pushtetin në nivel qendror dhe vendor. Asistenca jonë synon institucione të tilla si Inspektoriati i Lartë për Deklarimin dhe Kontrollonin e Pasurive, me autoritetin për të gjurmuar dhe raportuar praktikat korruptive. Përsa i përket pjesës joqeveritare, programi nxit për përgjegjësi më të madhe  të institucioneve duke mbështetur organizata jofitimprurëse dhe organizata “mbikëqyrëse”, median investigative si dhe anketime dhe sondazhe të opinionit publik.

Fokusi i programit

• Të rrisë përgjegjësinë dhe transparencën e sektorit publik, duke zvogëluar korrupsionin;
• Të forcojë avokatinë civile dhe OJF-të “mbikëqyrëse”;
• Të përmirësojë median investiguese dhe etikën e medias, sondazhe dhe anketime të opinionit publik;
• Të rrisë pavarësinë dhe aftësinë e pushtetit vendor;
• Të përmirësojë performancën profesionale dhe etike të gjyqësorit dhe të institucioneve të tjerë qeverisëse.

Arritjet kryesore të vitit 2007

Procesi zgjedhor:

• Përpjekje të monitorit të madh të zgjedhjeve të pushtetit vendor në muajin shkurt 2007 që rekrutuan dhe trajnuan rreth 3,000 monitorues të vendosur në qendrat e votimit në mbarë vendin;
• Një përpjekje për monitorimin e medias gjatë fushatës zgjedhore të vitit 2007 prodhoi një sistem raportues ndër-veprues që e detyroi median të siguronte balancë në mbulimin e çështjeve zgjedhore;
• USAID-i financoi sondazhet e opinionit publik parazgjedhor përpara zgjedhjeve të pushtetit vendor të vitit 2007 si dhe përpara zgjedhjeve parlamentare të vitit 2005;
• Fushata e Qeverisjes së Mirë e organizuar prej Koalicionit Shqiptar Kundër Korrupsionit (ACAC) gjatë fushatë së vitit 2007 në mënyrë që zyrtarët e zgjedhur prej votimeve të mbanin premtimet e tyre;
• Debate zgjedhore të transmetuara në televizion në 2007

Përgjegjshmëria/Transparenca  e Qeverisë:

• Të mbështesë Inspektoriatin e Lartë për Deklarimin dhe Kontrollin e Pasurive rezultuan në fuqimin e rolit të institucionit si detyrues të ligjeve të deklarimit të pasurive dhe të konfliktit të interesit;
• Një numër i madh zyrtarësh janë larguar nga detyra për shkak të konflitit të interesave/deklarimeve mashtruese në vitin 2007;
• Një zbatim më i mirë i ligjit të Lirisë së Informacionit si rezultat i bashkëpunimit me Avokatin e Popullit dhe trajnimin e zyrtarëve, “mbikëqyrësve” civilë, medias;
• Financimi i të tretit “Sondazh të Korrupsionit në Shqipëri” (2004, 2005, 2006) botuar në mars 2007 shërbeu si një pikë qendrore në debatin për politikat dhe për monitorimin civil të përpjekjeve të performancës së qeverisë dhe forcoi më tej kapacitetet kërkuese të Shqipërisë.