Zyrtarët gjobiten dhe shkarkohen nga detyra në bazë të akuzave për korrupsion

Vitin e kaluar, Kryeprokurori i caktuar në portin e Durrësit dha dorëheqjen pas një hetimi që zbuloi rreth  € 800,000 pasuri të fshehura dhe të papërligjura. Gjatë javëve në vijim, media mbuloi gjerësisht raste që përfshinë tre a më shumë zyrtarë që punonin në agjencitë tatimore, doganore dhe të informimit publik, të gjithë të paditur për mashtrim në format e deklarimit të pasurisë.

Në qendër të këtyre historive qëndron një agjenci e veçantë qeveritare, Inspektoriati i Lartë i Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive (ILDKP), krijuar në bazë të legjislacionti të rekomanduar nga një koalicion OJF-sh mbështetur prej USAID-it në vitin 2003, për të ndihmuar në zvogëlimin e korrupsionit në sektorin publik në Shqipëri.

ILDKP kontrollon të gjithë zyrtarët publikë në intervale dy-vjeçare. Mandati i saj u zgjerua në vitin 2005, për të përfshirë zbatimin e ligjit për konfliktin e interesit, një ligj gjithashtu i hartuar përmes asistencës së USAID-it.

Çdo vit, ILDKP-ja merr afro 4,000 forma deklaratash. Përmes hetimit të hollësishëm ajo zgjidh afërsisht, një qind çështje konfliktesh interesi çdo vit, që rezultojnë me largimin nga puna, gjobitjen apo detyrimin për të larguar interesin e konfliktuar.

Për shkak të këtyre arritjeve, zyrtarë që mbulojnë këtë fushë në Shqipëri dhe në qeveritë e rajonit janë duke i kushtuar vëmendje kësaj çështjeje. Përfaqësues nga Maqedonia, Kosova, Mali i Zi, Lituania, Letonia dhe Rumania kanë kryer udhëtime drejt Shqipërisë për të parë se si munden të përsërisin suksesin e ILDKP-së për vendet e tyre.

Suksesi i ILDKP-së si një agjenci, nuk ka qenë gjithmonë kaq i sigurtë. Gjatë vitit të parë të saj ajo kishte një buxhet prej 40,000 dollarësh dhe zyrat e saj gjendeshin në një ndërtesë të shkatërruar që kërkonte përpjekje të shumta rindërtimi dhe rinovimi. Asistenca e hershme e Sh.B.A.-së rezultoi në formën e dhurimit të kompjuterave dhe të pajisjeve të zyrës për personelin e tyre prej 30 personash, që përbënin bazën për nisjen e punës.

Sot, me një buxhet vjetor mbi 800,000 dollarë, ILDKP-ja ka mbi 500 autoritete përfaqësues që punojnë në institucionet qendrore dhe vendore në mbarë vendin. Nga një agjenci e re me një të ardhme të pasigurtë, raporti i ”Kombeve në Tranzicion, 2008” dalloi përparimin e ILDKP-së, duke e konsideruar atë si një institucion të lartë dhe influencues me një rol domethënës në përpjekjet qeveritare kundër korrupsionit.

Megjithë suksesin e ILDKP-së, lufta kundër korrupsionit në Shqipëri është larg prej përfundimit. Sikurse shprehet Këshilltarja e USAID-it për Shtetin Ligjor, Elina Koçi : ”Zyrtarët po përmbushin detyrimet e tyre, ka një shkallë të lartë të dorëzimit të formularëve, por gjithashtu ekziston edhe çështja e fshehjes së pasurive”. Me tej Koçi thotë :”ILDKP-ja duhet të bëhet më kompetente në mbledhjen e të dhënave”. Politika e këtij institucioni  kërkon madje që fëmijët e zyrtarëve të deklarojnë pasuritë e tyre  dhe kjo është përpjekja më e fundit e agjencisë për të mbyllur këtë shteg të përdorur gjerësisht.

Sipas Koçit, e cila ka punuar me ILDKP-në që prej zanafillës së saj, mandati i ILDPK-së është i kufizuar dhe kërkon bashkëpunim me median, shoqërinë civile, institucionet financiare dhe më e rëndësishmja, me prokurorët.

“Për shkak se aftësitë shtrënguese të ILDKP-së, në bazë të ligjit, nuk shkojnë përtej vendosjes së gjobave për ata zyrtarë që nuk dorëzojnë formularët ose kur bëhët fjalë për fshehjen e pasurisë, mbetet një mjet efikas bashkëpunimi me prokurorët që e shndërron hetimin e ILDKP-së në sukses apo në dështim”.

Ndërsa pak çështje nga ILDKP-ja janë ndjekur penalisht në mënyrë të suksesshme, presioni nga media mbi ndjekjen penale është rritur dhe rastet e fundit mendohet të jenë të konsiderueshme aq sa të meritojnë një proces të plotë gjyqësor.

Nuk ka dyshim se këto dhe raste të tjera nga ILDKP-ja do të vazhdojnë të gjenerojnë interes për mediat, për publikun e gjerë dhe për zyrtarët. Në një sallë plot me gazetarë dhe me përfaqësues të shoqërisë civile këtë muaj, ILDKP-ja njoftoi procedura të reja të plotësimit të formularëve për deklarimin publik – që është një nga shenjat e shumta që kjo agjenci po ndihmon në krijimin e një kulture të re të transparencës në Shqipëri në bazë të standardeve të llogaridhënies dhe të ndershmërisë së zyrtarëve të saj publikë.