Foto nga: Galina Stolarsky   Mamitë në klinikat e shëndetit publik në Tiranë tanimë u ofrojnë këshillim mbi kontracepsionin pas lindjes nënave të reja dhe i ndihmojnë ato të reduktojnë rrezikun e një shtatëzënie të paplanifikuar.

Këshillimi u ofron nënave të reja më shumë zgjedhje

Elina si dhjetëra gra të tjera , pret në një nga klinikat e degjuara të Tiranës gjinekologun, duke mbajtur në krahë një bebe që e ka mbushur vitin, ndërsa ka nisur t’i duket shtatëzania e dytë. Meqë është vetëm 23 vjeç, pritja e fëmijës së dytë shkakton tek ajo emocione të ndërlikuara.  

“Ne nuk e kishim planifkikuar lindjen e këtij fëmije”, - thotë Elina. “Bashkëshorti im dhe unë kemi një djalë të vogël 18 muajsh dhe mendonim që për lindjen e fëmijës së dytë të gjenim një tjetër hapësirë kohore. Unë mendova që nuk do të mbetesha shtatzënë për sa kohë ushqeja me gji foshnjen time, por katër muaj pas lindjes së djalit, mbeta shtatzënë sërish”.

Në Shqipëri, sipas Vëzhgimit të Shëndetit Riprodhues të vitit 2004, më shumë se gjysma e grave që kanë një fëmijë, dëshirojnë të kenë një hark kohor mes lindjeve, të paktën për një periudhë dy apo më shumë vjeçare dhe thuajse dy të tretat e grave të martuara, nuk dëshirojnë të kenë një fëmijë tjetër. Komuniteti ndërkombëtar shëndetësor rekomandon gjithashtu një largësi me të paktën dy vite mes shatëzanive të njëpasnjëshme, në mënyrë që si nëna, ashtue edhe foshnja të përfitojnë. Por, statistikat tregojnë që më pak se 10 për qind e grave në Shqipëri përdorin metoda moderne kontracepsioni, që u bënë të ligjshme në vitin 1992, pas shumë viteve të një politike pro-nataliste të regjimit komunist.

Ndonëse tani janë të ligjshme, hyrja e metodave moderne të kontracepsionit në jetën e përditshme të çdo shqiptari ka qenë e ngadaltë. Kjo ka ndodhur për shkak të shumë faktorëve, duke përfshirë mungesën e informacionit të bazuar në fakte, mungesën e standardeve klinike të bazuara në të dhënat kombëtare, si dhe keqperceptimet e përhapura mbi ndjeshmërinë ndaj shtatëzanisë dhe rreziqeve prej përdorimit të kontraceptivëve. Njëri prej grupeve më në rrezik ështe ai i grave që sapo kanë lindur, për shkak se gratë dhe mjekët tradicionalisht kanë besuar (paçka se kjo është e gabuar) që vetëm ushqyerja me gji të mbron prej shtatzënisë dhe se fertiliteti u rikthehet nënave të reja vetëm pasi u ka rinisur cikli menstrual.

Por, madje edhe për gratë që dëshirojnë të dinë më shumë mbi metodat moderne dhe mbi mënyrën se si ta ruajnë veten nga një shtatëzëni e paplanifkuar, deri kohët e fundit informacioni i disponueshëm ka qenë i pakët. 

Në një vlerësim të vitit 2008 të drejtuar prej projektit të USAID-it “ACCESS Family Planning” në maternitetin e Tiranës, 94 për qind e grave pas lindjes kanë shprehur interes në marrjen e informacionit mbi planifikimin familjar, por vetëm 4 për qind e tyre e kanë marrë atë. Kur janë rikontaktuar gjashtë muaj pas lindjes së fëmijës, vetëm 15 për qind e tyre kanë përdorur prezervativë, ndërsa 77 për qind e tyre kanë përdorur metodën tradicionale (të tërheqjes) dhe pjesa tjetër e këtij grupi nuk kanë përdorur asnjë lloj metode, duke e vendosur veten në mundësinë e një shtatëzënie të paplanifikuar.

E gjithë kjo situatë tani po ndryshon. Përmes Programit “ACCESS Family Planning”, që zbatohet prej grupit amerikan JPIEGO, mjekët dhe nënat po ndërgjegjësohen përherë e më shumë mbi mënyrat për të parandaluar shtatëzani të paplanifkuara.

Gratë shqiptare gjithmonë e më tepër po kërkojnë të marrin informacion mbi planifikimin familjar gjatë periudhës që gjenden në maternitet që ditën e parë pas lindjes. Infermieret dhe mamitë, të trajnuara prej projektit “ACCESS Family Planning”, përdorin çdo mundësi që u jepet për të këshilluar nënat e reja mbi mënyrën e shëndetshme të distancimit të shtatëzënive nga njëra-tjetra, duke përdorur metodën e frenimit të menstruacioneve gjatë periudhës së ushqyerjes me gji (LAM), që është një metodë e sigurtë kontraceptive e bazuar në ushqyerjen me gji, si dhe me metodat kontraceptive që janë të disponueshme për nënat pas lindjes. Ky këshillim zhvillohet në mënyrë rutinë, si pjesë e përgjegjësisë së përditshme të personelit, së bashku me mësimin që u bëhet nënave për ushqimin me gji dhe përkujdesjen ndaj foshnjes.

Posterat mbi kontracepsionin janë vendosur në secilën dhomë të maternitetit, gjë që ndihmon në nisjen e diskutimeve me nënat e reja, duke iu ofruar atyre fletushka me informacion të hollësishëm, si dhe një kujtesë mbi metodat e planifikimit familjar pas lindjes – një informacion të cilin çdo grua mund ta marrë me vete dhe ta diskutojë me bashkëshortin, për ta përdorur si pikë referimi kur të jetë e nevojshme.

“Ditët e para pas lindjes janë shumë të rëndësishme”, - na thotë Norilda, një nënë 24-vjeçare, që ushqen vajzën e saj, ndërsa pret në klinikë. “Si një nënë e re mund të mos dish shumë gjëra, mund të ndihesh e pasigurtë dhe të nevojitet këshilla e mamive. Ti dëgjon gjithçka që ato thonë. Më parë nuk kam përdorur kontraceptivë, por tani do të lexoj më shumë dhe do të përdor metodën LAM që të mos mbetem shtatzënë, pasi dëshiroj që të kujdesem sa më mirë për vajzën time”.

Përmes programit të USAID-it, këshillimi i duhur dhe i kuptueshëm për planifkimin familjar po bëhet pjesë e kujdesit rutinë pas lindjes në maternitetet spitalore të Shqipërisë, duke ndihmuar gratë që të ndërmarrin vendime të bazuara në informacionin mbi madhësinë e familjes dhe periudhën për shtatëzëninë e tyre të ardhshme.