Foto nga: Revista Klan

Drejtoresha e USAID-it në Revistën Klan

Nga Anduela Nika

Ekonomia. Korrupsioni. Turizmi. Tre çështje të nxehta, për të cilat flet për “Klan”, Drejtoresha e USAID në Shqipëri, Roberta Mahoney. Çfarë nënkupton ajo kur thotë se duhet të ngremë zërin dhe si e sheh Shqipërinë e shqiptarët.

Është e huaj, por shumica e zyrtarëve të lartë shqiptarë do të viheshin në siklet nëse do të diskutonin me të për malësitë, rivierën shqiptare, apo qoftë edhe për Tiranën. Roberta Mahoney, Drejtoresha e Misionit të USAID-it në Shqipëri, nuk ka lënë pëllëmbë të vendit pa shkelur. Ia ka dashur puna, por pse jo të udhëtuarit është dhe një pasion i saj. Menjëherë pas përfundimit të kësaj interviste, iu desh të udhëtonte drejt Korçës. Një qytet i veçantë për të, jo vetëm për byrekun me shije të jashtëzakonshme, por dhe për projektet që USAID ka në këtë zonë. E që në fakt janë shumë në shumë qytete shqiptare. Duke vënë në dukje se Shqipëria ka bërë hapa të rëndësishëm përpara në luftën kundër korrupsionit, Mahoney nënvizon se ky fenomen është prezent dhe mbetet akoma për të bërë në këtë fushë. Nga qeveria, që duhet të forcojë luftën kundër korrupsionit, por edhe nga qytetarët që duhet të denoncojnë dhe të mos tolerojnë akte të tilla. Për klimën e biznesit ajo shprehet optimiste, duke na sjellë shembuj programesh të suksesshme, që nga kreditimi i më shumë se 4000 bizneseve të vogla e të mesme e hapja e më shumë se 1.200 vendeve të reja pune, deri tek ai më i fundit i eksportit të bostanit shqiptar në supermarketet ASDA, degë angleze të Wall Mart; rrjeti më i madh në botë tregtues ushqimor. “Ju jeni një vend i bukur”, thotë Mahoney, ” me njerëz shumë të bukur”. Një bukuri që sipas saj duhet medoemos t’u tregohet të huajve. Si? Drejtoresha e USAID na e tregon një rrugë.

Transkriptimi i intervistës

Klan: Përpjekjet e vitit të fundit për privatizimin e KESH, ARMO dhe INSIG u kompletuan me asistencën e IFC, Bankës Botërore dhe USAID. Në cilin prej këtyre projekteve kontrobuoi USAID?

Mahoney: Po, USAID ishte i përfshirë në privatizimin e KESH-it. Ne ishim të kënaqur  nga bashkëpunimi me qeverinë shqiptare dhe me institutet e tjera financiare ndërkombëtare për të siguruar që procesi i privatizmit të plotësohej në mënyrë të suksesshme dhe efikase. Programi dyvjeçar prej 1.2 milion dollarësh i USAID asistoi qeverinë shqiptare, në mënyrë të veçantë Ministrinë e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës, për të zhvilluar politikat ligjore, ato rregullatore dhe strukturat e duhura të tregut për privatizimin. Gjithashtu u punua me Entin Rregullator të Energjisë (ERE) për të ndërtuar aftësinë, në mënyrë që të shërbejë si një trup rregullator transparent i pavarur nga kontrolli shtetëror. Privatizmi i KESH ishte një zhvillim domethënës për Shqipërinë, i cili  në një kohë të mëvonshme do të sjellë praktika moderne të menaxhimit, të cilat do të përmirësojnë shërbimet energjetike për të gjithë shqiptarët, duke bërë të mundur thithjen e investimeve, shumë të nevojshme, të kapitaleve në sektorin e energjisë elektrike. Një furnizim më i sigurtë në sasi dhe në kohë i bizneseve me energji elektrike do t’i paraprinte rritjes ekonomike dhe investimeve private edhe në këtë periudhë të paqartë të ekonomisë globale.

Klan: Në vitet 2002-2007, USAID nëpërmjet programit të saj SBCA injektoi mbi 3 milionë dollarë në sistemin financiar shqiptar, në një skemë të garantuar, që mundësoi kredi për biznesin e vogël. Duke ju referuar të dhënave tuaja, ky program asistoi më shumë 4.000 biznese dhe hapi mbi 1200 vende të reja pune. A mendoni se Shqipërisë i duhen akoma të tilla projekte?

Mahoney: Mendoj se çdo projekt gjen zbatim në kohën në të cilën është menduar të zbatohet. Projekti SBCA ishte një program kreditimi dhe këshillimi biznesesh 5 vjeçar në sektorin privat. Një nga komponentët e programit, siç e përmendët dhe ju, ishte financimi direkt i klientëve të kualifikuar  në sektorin prodhues, duke i ndihmuar bizneset e vogla të zgjedhura, përmes garantimit të kredive. Programi ishte i suksesshëm dhe ndihmoi për t’u treguar bankave se kredia për biznesin e vogël ishte frytdhënëse. Sistemi i sotëm bankar në Shqipëri është shumë më konkurrues dhe mjaft më i zhvilluar sesa ishte në vitin 2002.

Ndërkohë që marrja e një kredie sot për biznesin e vogël nuk has në pengesa, siç ndodhte në atë kohë kur disa lloje biznesesh nuk merreshin shumë në konsideratë. Pikërisht për t’i ndihmuar këto sektorë, USAID/Albania dhe Raiffeisen Bank nënshkruan një marrëveshje garancie me portofol kredie prej 12 milion dollarësh për të inkurajuar bankën që të rrisë kreditë në sektorin privat, të fokusuara në bizneset shumë të vogla, të vogla dhe të mesme, veçanërisht në sektorin bujqësor dhe prodhues. Ne shpresojmë, se ky lloj kreditimi do t’i lejojë ndërmarrjeve shumë të vogla, të vogla dhe të mesme shqiptare të fuqizohen dhe të zgjerohen, në mënyrë që të bëhen më konkurruese në treg. Unë mendoj se nëse e shikoni në tërësi, do të vëreni një zhvillim në portofolin tonë të kredive përsa i përket kreditimit të biznesit të vogël. Ne po e inkurajojmë sektorin bankar privat, që të jetë më i përfshirë në kreditimin e mesëm dhe të vogël.

Klan: Cilat projekte do të konsideronit si më të rëndësishmet për USAID, për sa i përket sektorit të rritjes ekonomike dhe tregtisë?

Mahoney: Strategjia e USAID për rritjen ekonomike fokusohet në tre pika: Forcimin e kapacitetit konkurrues të sektorit privat; lehtësimin e kreditimit komercial për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme dhe përmirësimin e mjediseve lehtësuese për rritjen e zhvillimit të tregtisë dhe investimeve. Të gjitha programet tona në njëfarë mënyre promovojnë produktivitetin dhe konkurrueshmërinë e ndërmarrjeve të vogla e të mesme, duke rekomanduar adoptimin e risive teknologjike, arritjen e cilësisë së standardeve ndërkombëtare dhe teknikat e mira të menaxhimit dhe marketingut. Ne po punojmë shumë pranë dhe një për një me bizneset, duke i ndihmuar ato të promovojnë veten. Aktualisht ne kemi dy projekte aktive.

Një nga dy projektet kryesore është ai i Konkurrueshmërisë Bujqësore Shqiptare (AAC), i cili mbulon sektorin bujqësor dhe fokusohet në rritjen e të ardhurave për familje në zonat rurale, duke zhvilluar dhe forcuar kapacitetet konkuruese të prodhuesve të produkteve bujqësore të vlerësuara. Këtë verë, me ndihmën e USAID një grup fermerësh të përparuar të udhëhequr nga Kompania Bruka Seedling, janë duke furnizuar me bostanë supermarketet ASDA, degë angleze të Wall Mart; rrjeti më i madh në botë tregtues ushqimor. Kompania ka eksportuar disa kontenierë dhe projekti po punon me furnizuesin për strategjinë e vitit të ardhshëm, me qëllim rritjen e mëtejshme të shitjeve. Projekti tjetër kryesor, si dhe më i riu i USAID, prej 9,7 milion dollarësh, është ai i Zhvillimit Konkurues të Sipërmarrjeve (CED), i cili punon në mënyrë direkte me kompani në 10 qytete për të forcuar konkurrueshmërinë dhe produktivitetin e tyre. Ne shpresojmë të forcojmë tregun dhe investimet, të rrisim produktivitetin e ndërmarrjes, po ashtu dhe të përmirësojmë zhvillimin e aftësive të forcës punëtore.

Klan:  Para zgjedhjeve të fundit elektorale, USAID publikoi një raport mbi korrupsionin, që e nxiste Shqipërinë të rrisë më tej përpjekjet për të përmirësuar situatën në këtë fushë. Në zbatim të marrëveshjes prej 13,8 milion dollarësh, të nënshkruar nga Shqipëria dhe Korporata Sfida e Mijëvjeçarit (Millennium Challenge Corporation), për të ndihmuar vendin në luftën kundër korrupsionit dhe përmirësimit të mjedisit për biznesin, a mendoni se vendi ynë i ka bërë hapat e nevojshme në mënyrën e duhur?

Mahoney: Më duhet të them se korrupsioni është një problem dhe mbetet një problem, por kjo nuk do të thotë se nuk ka patur dhe progres. Qeveria shqiptare dhe vetë shqiptarët kanë bërë hapa domethënës në luftën kundër korrupsionit. Siç dhe tregon raporti, korrupsioni në Shqipëri mbetet një problem serioz, por ajo që është nënvizuar edhe në dhënien e konkluzioneve është se korrupsioni mund të zvogëlohet kur njerëzit shqetësohen për të dhe luftojnë kundër tij. Deklarimet që bëra nënvizojnë rolin e qeverisë për t’u dhënë zë premtimeve të dhëna për reforma dhe forcimin e ligjit, rolin aktiv e konstruktiv që duhet të luajë shoqëria civile për të siguruar suksesin e përpjekjeve të qeverisë dhe atë të qytetarëve të zakonshëm të cilët duhet te ngrenë zërin dhe të mos tolerojnë aktet korruptive që ndeshin në jetën e përditshme. Rregullat duhet të forcohen dhe qytetarët duhet të thonë që duam një sistem të pastër dhe nuk duam të mbështesim korrupsionin. Këtë nënkuptoj unë kur them se njerëzit duhet të ngrenë zërin.

Për sa i përket përpjekjeve të USAID, ne aktualisht jemi në vitin e tretë dhe të fundit të zbatimit të programit tonë, i cili ka punuar me gjykata të zgjedhura për të përmirësuar efikasitetin dhe performancën, po ashtu dhe përgjegjësinë dhe trasparencën në publik. Ne gjithashtu mbështesim institucionet e rëndësishme jashtë bordit si: Inspektorati i Lartë i Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive, institucionet e pavarura vëzhguese dhe organizatat mbrojtëse, në rolin e tyre monitorues në performancën dhe financimin e sektorit publik. Hapi i parë i Marrëveshjes së Prag-Sfidës së Mijëvjeçarit (KSM) pati një sukses të konsiderueshëm me hapjen e Qendrës Kombëtare të Regjistrimit të Bizneseve, sistemit të ri të prokurimit online dhe reformave për ta bërë sistemin e taksimit shqiptar më transparent dhe efikas. Në fazën e dytë, programi kishte një plan akoma më ambicioz, duke mbartur suksesin e arritur në fazën e parë, duke ngritur gjykatën administrative, përmirësuar administrimin e taksave, krijimin e “one stop shop” për licensimin e bizneseve, përcaktimi i procesit të planit të rregullimit të territorit. Suksesi i të gjithë këtyre komponentëve është shumë i rëndësishëm, nëse Shqipëria shpreson që një ditë të kualifikohet për Marrëveshjen e Sfidës së Mijëvjeçarit.

Klan: Çfarë projektesh ka USAID në promovimin e turizmit?

Mahoney: Turizmi është i mrekullueshëm. Eshtë një vend i bukur dhe është e vështirë të mos e thuash këtë, kur sheh plazhe të tilla mahnitëse, fshatra interesantë, kështjella të bukura dhe ku avantazh janë gjithashtu edhe vetë shqiptarët. Ju keni jo vetëm një vend shumë të bukur, por edhe njerëz shumë mikpritës. Eshtë një bukuri mbresëlënëse, e cila duhet medoemos që t’u tregohet të huajve. Në të kaluarën ne kemi patur shumë projekte dhe tani po e shohim turizmin si një nga ato sektorë, me të cilët Shqipëria mund të ketë avantazhe të mëdha në tregun ndërkombëtar. Ky është një vend i bukur me njerëz të bukur. Ne presim që turizmi të jetë një nga komponentët kryesorë të zhvillimit të vendit. Ne shpresojmë që të kemi mundësi që të lemë shenjë me të, në mënyrë që Shqipëria të shndërrohet në vendin e një milion destinacioneve, në mënyrë që njerëzit të zgjedhin të udhëtojnë në këtë zonë e më pas të tregojnë historinë shqiptare në vendet nga ata vijnë.

Gjëja më e rëndësishme është që njerëzit të mësojnë për bukurinë e vendit dhe trashëgiminë e tij kulturore, duke u kthyer në këtë mënyrë në një destinacion turistik. USAID ka qenë aktiv në promovimin e turizmit për shumë vite, veçanërisht e fokusuar në ndërmarrjet e vogla e të mesme të përfshira në këtë sektor, po ashtu dhe në mbështetjen e qeverisë për të përmirësuar dhe afishuar imazhin shqiptar si një vend me kulturë të pasur dhe unike e me destinacione turistike tërheqëse. Me programin e ri të USAID të Zhvillimit Konkurues të Sipërmarrjeve, ne do të vazhdojmë të angazhohemi me ndërmarrjet në sektorin e turizmit dhe tani së fundmi kemi nënshkruar një marrëveshje bashkëpunimi me një hotel në Korçë. Shqipëria ka një potencial të jashtëzakonshëm për t’u shndërruar në një destinacion turistik të klasit të parë dhe USAID mezi po pret që jetë partnere me bizneset për t’i ndihmuar ato të përmbushin këtë potencial.

Klan: Ju keni rreth një vit që jeni në Shqipëri. A keni parë mjaftueshëm nga vendi ynë?

Mahoney: Kam udhëtuar mjaft, por besoj se kam akoma shumë për të parë. Kam vizituar bregdetin tuaj të mrekullueshëm, kam qenë në Vlorë, Dhërmi, Sarandë. Durrës. Shkoj shpesh në Korçë dhe aty kam ngrënë një byrek me një shije të jashtëzakonshme. Ju keni një rivierë mahnitëse dhe njerëz të mrekullueshëm, veçanërisht mikpritës. Edhe veriu më kanë lënë një përshtypje të veçantë.  Projektet e USAID më kanë ndihmuar që të vizitoj shumë nga qytetet dhe fshatrat e Shqipërisë.  

Klan: Ju pëlqen më shumë fshati shqiptar apo qyteti? Kjo mbetet mes nesh.

Mahoney: Unë jetoj jashtë Tirane, por çdo mëngjes kam Tiranën para syve të mi. Eshtë bukur dhe fat t’i kesh të dyja. Në mëngjes më ndodh shpesh të vij në punë në këmbë, duke marrë e dhënë përshëndetje me kalimtarë gjatë të gjithë rrugës, pothuajse njësoj si me kolegët e mi në zyrë.  Dhe ky është nga ato mëngjeset interesante. Nuk mund të them nëse më pëlqen njëri më shumë se tjetri, por që më pëlqejnë të dyja.

Klan: Ju faleminderit!